Bốn giờ chiều thứ năm, phòng họp phòng R&D của một công ty thiết bị y tế trong một khu công nghiệp phía nam vẫn còn nguyên tấm bảng kế hoạch của quý. Bảng chia làm năm cột, mỗi cột một dự án: một máy theo dõi bệnh nhân đời mới, một bơm tiêm điện, một đèn mổ đầu treo, một máy đo nồng độ oxy trong máu cầm tay, và một giường bệnh chỉnh điện. Năm cột, năm cái tên nghe đều hay. Bên dưới mỗi cột là danh sách người phụ trách, và có một cái tên hiện ra ở cả năm cột: Duy, kỹ sư điện tử giỏi của phòng.
Anh Khoa, giám đốc R&D, đứng trước tấm bảng ấy đã lâu. Chúng tôi xin phép đổi tên anh, như mọi nhân vật trong kênh này.
Anh đếm lại một lần nữa cho chắc. Đúng là năm dự án. Đúng là Duy có mặt ở cả năm. Cậu kỹ sư ấy sáng làm phần nguồn cho máy theo dõi, chiều sang họp thuật toán cho máy đo oxy, tối về còn nợ một bản mạch của bơm tiêm. Không riêng Duy. Cả phòng hai mươi người, ai cũng gánh ba bốn dự án một lúc. Nhìn tấm bảng thì thấy phòng đang chạy rất khỏe. Nhìn kỹ hơn thì thấy không một dự án nào đang ở chỗ đáng lẽ nó phải tới sau bốn tháng.
Bốn tháng trước, cả năm dự án đều bắt đầu trong cùng một tuần. Ý nào đưa lên hội đồng cũng được gật, vì ý nào nghe cũng tốt: máy theo dõi thì thị trường bệnh viện tỉnh đang cần, bơm tiêm thì biên lợi nhuận cao, đèn mổ thì có sẵn khách hỏi, máy đo oxy thì đang là thứ ai cũng nhắc, giường điện thì làm được vì xưởng có nghề cơ khí. Không ai phản đối cái nào. Và vì không ai phản đối cái nào, cả năm cùng vào làm.
Đến tháng thứ hai, mọi thứ vẫn còn có vẻ ổn. Đến tháng thứ tư thì cái giá của việc không chọn bắt đầu lộ ra. Máy theo dõi bệnh nhân xong được phần cứng nhưng phần mềm đo nhịp tim còn báo sai ở dải nhịp thấp, mà đó lại chính là chỗ một thiết bị y tế không được phép sai. Bơm tiêm chạy được nhưng sai số lưu lượng còn cao hơn ngưỡng cho phép, chưa ai có thời gian ngồi hiệu chỉnh cho tới nơi. Đèn mổ mới dừng ở bản vẽ. Máy đo oxy làm xong mẫu thì phát hiện thuật toán lọc nhiễu chưa đủ tốt khi bệnh nhân cử động, và người hiểu thuật toán nhất là Duy thì đang mắc ở ba dự án kia. Giường điện thì nằm im từ tháng thứ hai vì không còn người.
Anh Khoa nhìn ra một điều mà lúc đầu quý anh không dám nhìn thẳng: phòng anh không thiếu người giỏi, không thiếu ý hay, không thiếu chăm chỉ. Phòng anh thiếu đúng một thứ, là dám bỏ bớt. Năm dự án chia nhau hai mươi con người và vài cái đầu giỏi nhất. Chia ra thì mỗi dự án nhận được một phần năm sự tập trung, một phần năm thời gian của Duy, một phần năm cái nhìn kỹ lưỡng mà một thiết bị cắm vào người bệnh bắt buộc phải có. Một phần năm của sâu, cộng năm lần lại, không thành một cái sâu. Nó thành năm cái nông.
Chỗ này đáng dừng lại một nhịp, vì nó là cái bẫy mà bất cứ ai quản một đội làm sản phẩm cũng gặp. Khi một ý tưởng được đưa lên và nó "tốt", cắt nó đi cảm giác như phí. Khi năm ý tưởng cùng tốt, cắt bốn để giữ một cảm giác như thừa nhận mình sai bốn lần. Thế nên không ai cắt. Người đề xuất giữ dự án của mình vì đó là đứa con của họ, sếp giữ tất cả vì bỏ cái nào cũng tiếc, và cả phòng mặc nhiên coi việc chạy năm dự án là bằng chứng của một đội mạnh. Nhưng làm được nhiều thứ cùng lúc không phải là mạnh. Một chiếc xe đạp đủ lực leo một con dốc. Bắt nó leo năm con dốc một lần thì nó đứng yên giữa cả năm.
Cái làm anh Khoa ngần ngại lâu nhất không phải là tính toán, mà là một câu anh sợ phải nghe. Nếu anh lên gặp ban giám đốc và nói "cho tôi dừng ba dự án", anh biết trong phòng sẽ có người nghĩ phòng R&D làm không nổi nên phải bỏ cuộc. Đề nghị cắt bị nhìn như thú nhận thất bại. Chính vì cái nhìn đó mà năm dự án cứ lết cùng nhau, không cái nào chết hẳn, cũng không cái nào sống nổi.
Điều gỡ được thế bí không phải là một cuộc họp hùng hồn, mà là một phép tính lạnh. Anh Khoa ngồi lại với trưởng nhóm kỹ thuật, viết ra cạnh mỗi dự án ba con số: cần thêm bao nhiêu tháng người để tới đích thật, thị trường có bao lớn, và mình có gì hơn hàng đang bán ngoài kia. Viết xong ba cột đó cho cả năm dự án, thứ vốn mù mờ trong đầu bỗng hiện ra rõ trên giấy. Đèn mổ cần nhiều tháng người mà chỗ hơn của mình thì mỏng. Giường điện thị trường có nhưng ai cũng làm được, mình không hơn gì. Còn máy theo dõi bệnh nhân và máy đo oxy, hai cái đó vừa có thị trường thật, vừa có chỗ để mình làm khác, và đều đang mắc ở đúng một người là Duy.
Anh mang tờ giấy đó lên gặp ban giám đốc. Anh không nói "phòng tôi làm không nổi". Anh nói "phòng tôi làm được, nhưng chỉ khi được dồn lực". Rồi anh đặt tờ giấy xuống bàn. Cắt đèn mổ và giường điện, không phải vì chúng tệ, mà vì giữ chúng nghĩa là tiếp tục lấy mất của hai dự án đáng làm phần tập trung mà chúng cần. Bơm tiêm cho lùi lại một quý, chờ xong hai cái kia. Duy được rút khỏi ba dự án, dồn hẳn cho hai. Cắt một dự án đang dàn mỏng như thế không phải là bỏ cuộc. Nó là chọn để thắng ở chỗ khác.
Ba tháng sau, máy theo dõi bệnh nhân qua được vòng thử ở dải nhịp thấp, chỗ trước kia nó sai. Máy đo oxy lọc được nhiễu khi bệnh nhân cử động, vì lần này Duy có đủ thời gian ngồi với nó thay vì ghé qua nửa buổi. Hai sản phẩm ra được thị trường trong cùng năm. Ba dự án bị gác lại không mất đi đâu cả, hồ sơ vẫn còn nguyên, khi rảnh tay thì lôi ra làm tiếp, và lúc đó làm sẽ nhanh hơn vì có người thật sự để dồn vào.
Cái đắt của bốn tháng đầu không nằm gọn trong một con số. Nó là bốn tháng của hai mươi con người trải mỏng trên năm mặt trận, để rồi cả năm cùng đứng yên. Cái rẻ của cách sửa cũng không cần mua gì thêm: một tờ giấy ba cột, một quy ước rằng phòng chỉ chạy tối đa hai dự án lớn cùng lúc, và một cuộc rà mỗi quý xem dự án nào không tới được mốc thì dừng để nhường lực, có tiêu chí rõ chứ không để cảm giác quyết.
Giờ trên tường phòng R&D vẫn còn tấm bảng kế hoạch, nhưng nó không còn năm cột nữa. Nó có hai cột lớn ở giữa và một góc nhỏ bên phải ghi "đang chờ tới lượt". Anh Khoa bảo hồi trước anh tưởng một tấm bảng kín chữ là bằng chứng phòng mình khỏe. Giờ anh biết một tấm bảng khỏe là tấm bảng có chỗ trống, vì mỗi chỗ trống là một lần ai đó đã dám nói không để dồn lực cho phần còn lại.
Câu chuyện của anh Khoa dừng ở đây. Còn một câu hỏi thì xin gửi lại anh chị, cho quãng đường về còn lại: phòng của anh chị đang chạy mấy dự án cùng một lúc, và trong số đó có cái nào đang dàn mỏng đến mức không cái nào tới được đích không?